Amsterdam

St Petersburg

ГОРОД-СНОВИДЕНИЕ

Фотографии города имеют характер либо картинки на память, либо сновидения наяву. Предложенные в этом альбоме снимки, по моему ощущению, в своем большинстве принадлежат ко второму типу. Даже для человека, бывавшего и в Aмстердаме, и в Петербурге, они ценны в первую очередь не тем, что дают повод для радостного узнавания тех или иных запомнившихся мест. Узнавать тут, правда, можно сколько угодно, и окружающую обстановку, и лица. Но при этом, как для опытного туриста, так и для читателя-домоседа, преобладает в них загадочность нового переживания.

Дело в том, что фотографии Владимира Балабнева, как подлинные произведения искусства, переносят нас всех в неизвестное. Вслед за фотографом мы попадаем в два сновидения сразу. Или, вернее, мы попадаем в одно сновидение, но сложное, с двумя сюжетами. Действие проходит попеременно то в городе, явно напоминающем Aмстердам, то в подобии вполне реального Петербурга. A суть сновидения заключается в неуловимости смысла их сочетания. Часто оба города как бы повторяют друг друга и вызывают этим улыбку. Иногда, наоборот, один противоречит другому, так что возникает неуверенность, ощущение внутреннего спора. И, наконец, в редкие, но, как мне кажется, ключевые для данного альбома моменты мы оказываемся непонятно где. Тот жутковатый город, который видим перед собой, не соотносится ни с каким другим. Он сам по себе - и все же его нетрудно узнать по множеству примет. Но какое дать ему название? Aмстельбург? Петердам?

Согласно одной теории, пока человек спит, он отключен от внешних стимулов и потому его мысли сосредоточены на его внутреннем мире. Иными словами, ему снится, чаще всего в измененной форме, его собственная анатомия. Причем отметим, что и многие города явно обладают собственной анатомией. Частично они строились по сознательным планам былых властителей и мастеров, а частично просто росли себе по-тихоньку из поколения в поколение. A как же тогда не усмотреть в их современном облике коллективное сновидение?

Возьмите в руки план Петербурга и план Aмстердама! Забудьте на минуту про обозначения улиц и т.п. - и вам покажется, что видите вы не карту, а рентгеновский снимок или, поскольку печать цветная, компьютерный скэн. И вам моментально бросятся в глаза анатомические различия между фигурами A и Б , как будто дополняющими друг друга. План Петербурга демонстрирует изнутри человеческий торс. Позвоночник, аорту, пищевод, элементарные органы. A в изображении центра Aмстердама с той же легкостью можно узнать содержимое человеческого черепа. A именно, полушарие головного мозга в разрезе.

Лет тридцать назад мне по крайней мере раз в месяц снился Ленинград. Помню общее настроение своего плавного движения по пространству, наполненному одной только величественной архитектурой и каким-то матовым сиянием.

A вот амстердамских сновидений у меня никогда не было. Что и неудивительно, ведь зачем смотреть сны о том, что и так увидишь, едва откроешь глаза? Но могу себе представить переживания петербуржца, которому дома приснился Aмстердам. Чувство тесноты. Метание в постели. Вздох облегчения от внезапной найденной мысли.

Кейс Верхейл

DE DROOMSTAD

Foto's van steden hebben het karakter van hetzij een souvenir, hetzij een droom bij helder bewustzijn. De in dit boek gepresenteerde foto's horen naar mijn gevoel merendeels tot het laatste type. Zelfs voor iemand die zowel Amsterdam als Petersburg goed kent zijn zij niet in de eerste plaats een stimulans tot het blij herkennen van een of ander in de herinnering achtergebleven plekje. Weliswaar valt hier van alles te herkennen op het gebied van entourages en mensengezichten. Maar wat overheerst is toch het geheimzinnige effect van een nieuwe ervaring, evengoed voor de geroutineerde toerist als voor het soort lezer dat liever thuisblijft.

Zoals alle authentieke kunst nemen Vladimir Balabnevs foto's ons namelijk mee naar het onbekende. Geleid door de fotograaf belanden wij in twee dromen tegelijk. Of eigenlijk is het maar ООn droom, een ingewikkelde, met twee door elkaar lopende verhalen. Hij speelt zich beurtelings af in een stad die duidelijk aan Amsterdam doet denken, en in ООn die sprekend lijkt op het echte Sint-Petersburg. Maar de essentie van de droom ligt in de ongrijpbare zin van hun combinatie. Vaak herhalen de beide steden elkaar en roepen zo een glimlach op. Soms spreken ze elkaar tegen en ontstaat er onzekerheid, het gevoel van een confrontatie. Op zeldzame maar voor dit boek doorslaggevende momenten weten we niet waar we zijn. De enigszins unheimische stad die we dan voor ons zien hangt met geen enkele andere samen. Hij is uniek, en toch lijkt het niet moeilijk om hem aan allerlei bijzonderheden te herkennen. Maar hoe moeten we hem noemen? Amstelburg? Peterdam?

Er bestaat een theorie dat iemand die slaapt afgesloten is van alle prikkels van buiten en dat zijn gedachten daarom volledig zijn geconcentreerd op zijn binnenwereld. Met andere woorden, hij droomt, doorgaans op een indirecte manier, van zijn eigen anatomie. Daarbij is het opmerkelijk dat ook veel steden iets uitgesproken anatomisch hebben. Ze zijn deels bewust gepland door vroegere machthebbers en vaklieden, deels zo maar stilletjes gegroeid in de loop van de generaties. Wat ligt dus meer voor de hand dan hun huidige gedaante te beschouwen als een collectieve droom?

Men neme een stadsplan voor zich van Petersburg en van Amsterdam! Vergeet u de aanduidingen van de straatnamen enzovoorts even, dan ziet u geen kaart meer maar een rЪntgenopname of, dankzij de kleurendruk, een scan. En u zult onmiddellijk worden getroffen door de anatomische verschillen tussen de figuren A en B , die elkaar als het ware aanvullen. Het Petersburgse stadsplan toont de binnenkant van een menselijke thorax. Ruggegraat, aorta, slokdarm, de primaire organen. In de weergave van het Amsterdamse stadscentrum zult u met evenveel gemak de inhoud herkennen van een menselijke schedel. Om precies te zijn, de doorsnee van een hersenhelft.

Een jaar of dertig geleden droomde ik minstens eens in de maand van Leningrad. Ik herinner me de algemene sfeer van mijn kalm zweven door een ruimte, uitsluitend gevuld met grootse architectuur en een soort dof schijnsel.

Amsterdamse dromen heb ik zelden of nooit gehad. Logisch misschien want waarom zou je dromen van iets dat je vanzelf te zien krijgt zodra je je ogen opslaat? Maar ik kan me wel ongeveer voorstellen wat een Petersburger meemaakt als hij thuis ligt te dromen van Amsterdam. Een sensatie van benauwdheid. Woelen in bed. Een zucht van verlichting bij het plotseling opdoemen van een idee.

Kees Verheul